Inleiding
Beoordeel de volgende casussen eerst zelf voordat je de toelichting leest.
In de praktijk zijn beslissingen over eHealth zelden zwart-wit. Soms lijkt een toepassing logisch, terwijl er klinische risico's ontstaan. Soms lijkt een toepassing risicovol, terwijl deze juist waardevol kan zijn.
Overkoepelend leerpunt
De drie casussen laten zien dat de vraag of eHealth verantwoord is niet wordt bepaald door de technologie zelf, maar door de manier waarop de technologie wordt ingezet binnen het behandelproces.
Klinisch verantwoord handelen vraagt om een zorgvuldige afweging van doelen, functies, risico's en begeleiding.
Vijf vragen voor klinisch redeneren bij eHealth
- Wat is het behandeldoel? Wat willen we bereiken met de behandeling? Denk aan symptoomreductie, vaardigheden, inzicht, verandering in patronen of verbetering van relaties.
- Welke functie heeft de interventie? Welke rol vervult de interventie binnen het behandelproces? Gaat het om exploratie, voorbereiding, vaardigheidstraining, monitoring, reflectie, verwerking of generalisatie?
- Past eHealth bij die functie? Ondersteunt eHealth de functie van de interventie of sluit het hier onvoldoende op aan? Past de digitale inzet bij de behandelvorm en bij de cliënt?
- Welke risico's ontstaan buiten de behandelkamer? Welke risico's zijn er als de interventie buiten de sessie plaatsvindt? Denk aan emotionele overbelasting, polarisatie, misinterpretatie, verhoogde focus op problemen of verminderen van contact en veiligheid.
- Hoe worden veiligheid, monitoring en begeleiding geborgd? Hoe blijft de behandelaar betrokken? Hoe wordt signalering, terugkoppeling en bereikbaarheid geregeld? Welke afspraken zijn er gemaakt over gebruik, grenzen en stappen bij problemen?
Hoofdstuk 1
Casus 1 — De zelfreflecterende cliënt
Psychodynamische therapie
Een behandelaar werkt met een cliënt in een psychodynamisch traject. De cliënt is intelligent, schrijft graag en vraagt zelf of hij tussen sessies online reflectie-opdrachten kan maken over zijn herinneringen en vroegere relaties. De behandelaar stelt een uitgebreide set schrijfopdrachten samen, inclusief vragen over emotioneel beladen ervaringen uit zijn jeugd. De cliënt werkt er enthousiast mee. Na drie weken meldt hij dat hij er wakker van ligt en dat oude herinneringen hem overspoelen.
Onderbouw je oordeel
Wat had de behandelaar anders kunnen doen?
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is deels verantwoord, maar vraagt om een belangrijke klinische nuance.
Wat gebeurt hier? De cliënt krijgt online opdrachten waarin hij uitgebreid stilstaat bij ervaringen uit zijn jeugd. Aanvankelijk lijkt dit goed te gaan. Na verloop van tijd merkt de cliënt echter dat hij slecht slaapt, veel piekert en steeds meer wordt overspoeld door herinneringen. Dat zijn signalen dat de opdrachten mogelijk meer doen dan alleen helpen reflecteren. De cliënt lijkt niet alleen na te denken over zijn ervaringen, maar deze ook steeds opnieuw emotioneel te beleven.
Klinisch redeneren: Niet iedere opdracht die inhoudelijk passend lijkt, ondersteunt automatisch ook het behandeldoel. In deze casus lijkt het logisch om de cliënt thuis te laten reflecteren op ervaringen uit het verleden. De belangrijke vraag is echter wat deze opdracht precies van de cliënt vraagt. Is de cliënt bezig met voorbereiden en ordenen? Of is hij feitelijk al bezig met emotionele verwerking? Binnen psychodynamische therapie speelt de therapeutische relatie een belangrijke rol bij het begrijpen, vertragen en reguleren van emoties. Wanneer een opdracht leidt tot sterke emotionele activatie, is het belangrijk om stil te staan bij de vraag of de cliënt voldoende ondersteuning heeft tijdens dit proces. De signalen in deze casus wijzen erop dat de balans mogelijk verschuift van reflectie naar verwerking. Dat vraagt om heroverweging van de opdracht.
Klinisch risico: Het belangrijkste risico is emotionele overspoeling. Wanneer cliënten buiten de sessie worden geconfronteerd met sterke emoties of beladen herinneringen, ontbreekt de directe ondersteuning van de behandelaar. Daardoor kunnen klachten tijdelijk toenemen of kan de cliënt vastlopen in piekeren, vermijden of herbeleven.
Wat had beter gekund? Een veiligere toepassing van eHealth zou zich richten op voorbereiding van de sessie. Bijvoorbeeld:
- Welke thema's houden je deze week bezig?
- Welke situatie wil je bespreken?
- Welke vragen neem je mee naar de volgende sessie?
De verwerking zelf blijft dan plaatsvinden binnen de therapeutische relatie.
Hoofdstuk 2
Casus 2 — De vaardige DGT-cliënt
Dialectische gedragstherapie (DGT)
Een behandelaar werkt met een cliënt in een DGT-traject voor emotieregulatieproblematiek. De cliënt heeft alle vaardigheidstraining doorlopen en gebruikt een app met gepersonaliseerde crisisvaardigheden. Op een avond heeft de cliënt een heftige ruzie met haar partner en voelt ze sterke drang tot zelfbeschadiging. Ze opent de app, past twee vaardigheden toe en de spanning daalt. Ze stuurt de volgende ochtend een bericht aan de behandelaar met wat er is gebeurd.
Onderbouw je oordeel
Wat maakt deze situatie klinisch waardevol?
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is klinisch verantwoord.
Wat gebeurt hier? De cliënt ervaart een sterke toename van spanning en merkt dat oude patronen dreigen terug te keren. Op dat moment gebruikt zij zelfstandig een vaardigheid uit de app die eerder tijdens de behandeling is aangeleerd. De spanning neemt af en de gebeurtenis wordt later besproken met de behandelaar. De digitale toepassing wordt hier dus niet gebruikt als vervanging van de behandeling, maar als ondersteuning op het moment dat de vaardigheid daadwerkelijk nodig is.
Klinisch redeneren: De centrale vraag is hier of de technologie bijdraagt aan wat de behandeling probeert te bereiken. Binnen DGT gaat het niet alleen om het leren van vaardigheden tijdens een sessie. Het uiteindelijke doel is dat cliënten deze vaardigheden ook kunnen gebruiken wanneer emoties oplopen in het dagelijks leven. Juist dat gebeurt in deze casus. De cliënt herkent een moeilijke situatie, gebruikt zelfstandig een passende vaardigheid en bespreekt de ervaring vervolgens met de behandelaar. Daarmee ondersteunt eHealth precies het proces dat DGT probeert te versterken: het toepassen van vaardigheden buiten de behandelkamer. De digitale ondersteuning sluit daardoor goed aan bij het behandeldoel.
Klinisch risico: De risico's zijn in deze situatie beperkt. Wel blijft het belangrijk dat er duidelijke afspraken zijn over bereikbaarheid, crisisroutes en terugkoppeling. De app ondersteunt het behandelproces, maar neemt de professionele verantwoordelijkheid van de behandelaar niet over.
Wat maakt deze inzet waardevol? Deze situatie levert waardevolle informatie op. De behandelaar krijgt inzicht in:
- de aanleiding van de crisis;
- de gekozen vaardigheid;
- het effect daarvan;
- de mate van zelfregulatie.
Daardoor kan de volgende sessie direct aansluiten bij een concrete ervaring uit het dagelijks leven van de cliënt.
Hoofdstuk 3
Casus 3 — De systemische behandelaar
Systemische therapie
Een behandelaar werkt met een stel in een systemische behandeling voor aanhoudende relatieconflicten. Om de sessies voor te bereiden stuurt de behandelaar beide partners wekelijks individuele reflectie-opdrachten via een online platform. De vragen gaan over wat zij als het grootste probleem in de relatie zien, wat de ander verkeerd doet en wat er moet veranderen. Na zes weken zijn de partners tijdens de sessies verder van elkaar verwijderd dan bij de start van de behandeling.
Onderbouw je oordeel
Hoe had de behandelaar de opdrachten anders kunnen formuleren?
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is niet klinisch verantwoord zoals beschreven.
Wat gebeurt hier? Partners krijgen opdrachten waarin zij beschrijven wat de ander verkeerd doet en wat er zou moeten veranderen. Daardoor verschuift de aandacht steeds meer naar de tekortkomingen van de partner. In plaats van meer inzicht in het patroon ontstaat er meer nadruk op standpunten, frustraties en verwijten. Na verloop van tijd raken de partners verder van elkaar verwijderd.
Klinisch redeneren: De belangrijke vraag is hier niet of de opdracht logisch klinkt, maar of de opdracht aansluit bij het doel van systemische therapie. Systemische therapie richt zich op interactiepatronen tussen mensen. Het doel is om zichtbaar te maken hoe beide partners elkaar beïnvloeden en hoe patronen ontstaan en in stand blijven. De aandacht verschuift van individuele verantwoordelijkheid naar het gezamenlijke patroon. De gekozen opdrachten doen echter het tegenovergestelde. Ze richten de aandacht vooral op wat de ander verkeerd doet. Daardoor versterken ze een lineaire manier van denken, terwijl systemische therapie juist probeert om breder naar interacties en wederzijdse beïnvloeding te kijken. De opdracht sluit daardoor onvoldoende aan bij het therapeutische doel.
Klinisch risico: Het belangrijkste risico is polarisatie. Wanneer partners vooral stilstaan bij tekortkomingen van de ander, neemt de kans toe dat standpunten verharden en dat nieuwsgierigheid plaatsmaakt voor verwijt. Dat de partners na enkele weken verder uit elkaar groeien, is een belangrijk klinisch signaal dat de interventie mogelijk averechts werkt.
Wat had beter gekund? Een systemisch passende toepassing van eHealth richt zich op observatie van interactiepatronen. Bijvoorbeeld:
- Beschrijf een situatie waarin het conflict ontstond.
- Wat gebeurde er eerst?
- Wat deed jij vervolgens?
- Wat deed de ander daarna?
- Hoe ontwikkelde de interactie zich verder?
Deze vragen helpen cliënten om patronen zichtbaar te maken zonder de focus te leggen op schuld of verwijt.
Hoofdstuk 4
Terugkijkend en vooruitblik
Terugkijkend: wat valt je op? Als je kijkt naar je antwoorden op de vorige pagina's: wat valt je het meest op over jouw eigen ontwikkeling en houding ten opzichte van eHealth?
Wat neem je mee? Welke inzichten uit deze oefening wil je meenemen naar je verdere ontwikkeling met eHealth? En wat betekent dit voor jou als behandelaar?
Vooruitblik — wat is de kleine stap die je de komende periode wilt zetten in jouw ontwikkeling op het gebied van eHealth of blended care?
Module 3 · Blended behandelvormen
Casusbeoordeling: verantwoord of niet?
Klinisch redeneren — individuele oefening · Circa 30–40 minuten
Over deze oefening
In de praktijk zijn beslissingen over eHealth zelden zwart-wit. Soms lijkt een toepassing logisch, terwijl er klinische risico's ontstaan. Soms lijkt een toepassing risicovol, terwijl deze juist waardevol kan zijn.
Beoordeel eerst zelf
Beoordeel de volgende casussen eerst zelf voordat je de toelichting leest.
Aan de slag
Overkoepelend leerpunt
De drie casussen laten zien dat de vraag of eHealth verantwoord is niet wordt bepaald door de technologie zelf, maar door de manier waarop de technologie wordt ingezet binnen het behandelproces.
Klinisch verantwoord handelen vraagt om een zorgvuldige afweging van doelen, functies, risico's en begeleiding.
Vijf vragen voor klinisch redeneren bij eHealth
- Wat is het behandeldoel? Wat willen we bereiken met de behandeling? Denk aan symptoomreductie, vaardigheden, inzicht, verandering in patronen of verbetering van relaties.
- Welke functie heeft de interventie? Welke rol vervult de interventie binnen het behandelproces? Gaat het om exploratie, voorbereiding, vaardigheidstraining, monitoring, reflectie, verwerking of generalisatie?
- Past eHealth bij die functie? Ondersteunt eHealth de functie van de interventie of sluit het hier onvoldoende op aan? Past de digitale inzet bij de behandelvorm en bij de cliënt?
- Welke risico's ontstaan buiten de behandelkamer? Welke risico's zijn er als de interventie buiten de sessie plaatsvindt? Denk aan emotionele overbelasting, polarisatie, misinterpretatie, verhoogde focus op problemen of verminderen van contact en veiligheid.
- Hoe worden veiligheid, monitoring en begeleiding geborgd? Hoe blijft de behandelaar betrokken? Hoe wordt signalering, terugkoppeling en bereikbaarheid geregeld? Welke afspraken zijn er gemaakt over gebruik, grenzen en stappen bij problemen?
Casus 1 — De zelfreflecterende cliënt
Psychodynamische therapie
Een behandelaar werkt met een cliënt in een psychodynamisch traject. De cliënt is intelligent, schrijft graag en vraagt zelf of hij tussen sessies online reflectie-opdrachten kan maken over zijn herinneringen en vroegere relaties. De behandelaar stelt een uitgebreide set schrijfopdrachten samen, inclusief vragen over emotioneel beladen ervaringen uit zijn jeugd. De cliënt werkt er enthousiast mee. Na drie weken meldt hij dat hij er wakker van ligt en dat oude herinneringen hem overspoelen.
Bekijk uitwerking en klinisch redeneren
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is deels verantwoord, maar vraagt om een belangrijke klinische nuance.
Wat gebeurt hier? De cliënt krijgt online opdrachten waarin hij uitgebreid stilstaat bij ervaringen uit zijn jeugd. Aanvankelijk lijkt dit goed te gaan. Na verloop van tijd merkt de cliënt echter dat hij slecht slaapt, veel piekert en steeds meer wordt overspoeld door herinneringen. Dat zijn signalen dat de opdrachten mogelijk meer doen dan alleen helpen reflecteren. De cliënt lijkt niet alleen na te denken over zijn ervaringen, maar deze ook steeds opnieuw emotioneel te beleven.
Klinisch redeneren: Niet iedere opdracht die inhoudelijk passend lijkt, ondersteunt automatisch ook het behandeldoel. In deze casus lijkt het logisch om de cliënt thuis te laten reflecteren op ervaringen uit het verleden. De belangrijke vraag is echter wat deze opdracht precies van de cliënt vraagt. Is de cliënt bezig met voorbereiden en ordenen? Of is hij feitelijk al bezig met emotionele verwerking? Binnen psychodynamische therapie speelt de therapeutische relatie een belangrijke rol bij het begrijpen, vertragen en reguleren van emoties. Wanneer een opdracht leidt tot sterke emotionele activatie, is het belangrijk om stil te staan bij de vraag of de cliënt voldoende ondersteuning heeft tijdens dit proces. De signalen in deze casus wijzen erop dat de balans mogelijk verschuift van reflectie naar verwerking. Dat vraagt om heroverweging van de opdracht.
Klinisch risico: Het belangrijkste risico is emotionele overspoeling. Wanneer cliënten buiten de sessie worden geconfronteerd met sterke emoties of beladen herinneringen, ontbreekt de directe ondersteuning van de behandelaar. Daardoor kunnen klachten tijdelijk toenemen of kan de cliënt vastlopen in piekeren, vermijden of herbeleven.
Wat had beter gekund? Een veiligere toepassing van eHealth zou zich richten op voorbereiding van de sessie. Bijvoorbeeld:
- Welke thema's houden je deze week bezig?
- Welke situatie wil je bespreken?
- Welke vragen neem je mee naar de volgende sessie?
De verwerking zelf blijft dan plaatsvinden binnen de therapeutische relatie.
Casus 2 — De vaardige DGT-cliënt
Dialectische gedragstherapie (DGT)
Een behandelaar werkt met een cliënt in een DGT-traject voor emotieregulatieproblematiek. De cliënt heeft alle vaardigheidstraining doorlopen en gebruikt een app met gepersonaliseerde crisisvaardigheden. Op een avond heeft de cliënt een heftige ruzie met haar partner en voelt ze sterke drang tot zelfbeschadiging. Ze opent de app, past twee vaardigheden toe en de spanning daalt. Ze stuurt de volgende ochtend een bericht aan de behandelaar met wat er is gebeurd.
Bekijk uitwerking en klinisch redeneren
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is klinisch verantwoord.
Wat gebeurt hier? De cliënt ervaart een sterke toename van spanning en merkt dat oude patronen dreigen terug te keren. Op dat moment gebruikt zij zelfstandig een vaardigheid uit de app die eerder tijdens de behandeling is aangeleerd. De spanning neemt af en de gebeurtenis wordt later besproken met de behandelaar. De digitale toepassing wordt hier dus niet gebruikt als vervanging van de behandeling, maar als ondersteuning op het moment dat de vaardigheid daadwerkelijk nodig is.
Klinisch redeneren: De centrale vraag is hier of de technologie bijdraagt aan wat de behandeling probeert te bereiken. Binnen DGT gaat het niet alleen om het leren van vaardigheden tijdens een sessie. Het uiteindelijke doel is dat cliënten deze vaardigheden ook kunnen gebruiken wanneer emoties oplopen in het dagelijks leven. Juist dat gebeurt in deze casus. De cliënt herkent een moeilijke situatie, gebruikt zelfstandig een passende vaardigheid en bespreekt de ervaring vervolgens met de behandelaar. Daarmee ondersteunt eHealth precies het proces dat DGT probeert te versterken: het toepassen van vaardigheden buiten de behandelkamer. De digitale ondersteuning sluit daardoor goed aan bij het behandeldoel.
Klinisch risico: De risico's zijn in deze situatie beperkt. Wel blijft het belangrijk dat er duidelijke afspraken zijn over bereikbaarheid, crisisroutes en terugkoppeling. De app ondersteunt het behandelproces, maar neemt de professionele verantwoordelijkheid van de behandelaar niet over.
Wat maakt deze inzet waardevol? Deze situatie levert waardevolle informatie op. De behandelaar krijgt inzicht in:
- de aanleiding van de crisis;
- de gekozen vaardigheid;
- het effect daarvan;
- de mate van zelfregulatie.
Daardoor kan de volgende sessie direct aansluiten bij een concrete ervaring uit het dagelijks leven van de cliënt.
Casus 3 — De systemische behandelaar
Systemische therapie
Een behandelaar werkt met een stel in een systemische behandeling voor aanhoudende relatieconflicten. Om de sessies voor te bereiden stuurt de behandelaar beide partners wekelijks individuele reflectie-opdrachten via een online platform. De vragen gaan over wat zij als het grootste probleem in de relatie zien, wat de ander verkeerd doet en wat er moet veranderen. Na zes weken zijn de partners tijdens de sessies verder van elkaar verwijderd dan bij de start van de behandeling.
Bekijk uitwerking en klinisch redeneren
Uitwerking en klinisch redeneren
Klinische beoordeling: Deze inzet van eHealth is niet klinisch verantwoord zoals beschreven.
Wat gebeurt hier? Partners krijgen opdrachten waarin zij beschrijven wat de ander verkeerd doet en wat er zou moeten veranderen. Daardoor verschuift de aandacht steeds meer naar de tekortkomingen van de partner. In plaats van meer inzicht in het patroon ontstaat er meer nadruk op standpunten, frustraties en verwijten. Na verloop van tijd raken de partners verder van elkaar verwijderd.
Klinisch redeneren: De belangrijke vraag is hier niet of de opdracht logisch klinkt, maar of de opdracht aansluit bij het doel van systemische therapie. Systemische therapie richt zich op interactiepatronen tussen mensen. Het doel is om zichtbaar te maken hoe beide partners elkaar beïnvloeden en hoe patronen ontstaan en in stand blijven. De aandacht verschuift van individuele verantwoordelijkheid naar het gezamenlijke patroon. De gekozen opdrachten doen echter het tegenovergestelde. Ze richten de aandacht vooral op wat de ander verkeerd doet. Daardoor versterken ze een lineaire manier van denken, terwijl systemische therapie juist probeert om breder naar interacties en wederzijdse beïnvloeding te kijken. De opdracht sluit daardoor onvoldoende aan bij het therapeutische doel.
Klinisch risico: Het belangrijkste risico is polarisatie. Wanneer partners vooral stilstaan bij tekortkomingen van de ander, neemt de kans toe dat standpunten verharden en dat nieuwsgierigheid plaatsmaakt voor verwijt. Dat de partners na enkele weken verder uit elkaar groeien, is een belangrijk klinisch signaal dat de interventie mogelijk averechts werkt.
Wat had beter gekund? Een systemisch passende toepassing van eHealth richt zich op observatie van interactiepatronen. Bijvoorbeeld:
- Beschrijf een situatie waarin het conflict ontstond.
- Wat gebeurde er eerst?
- Wat deed jij vervolgens?
- Wat deed de ander daarna?
- Hoe ontwikkelde de interactie zich verder?
Deze vragen helpen cliënten om patronen zichtbaar te maken zonder de focus te leggen op schuld of verwijt.
Terugkijkend en vooruitblik
Je antwoorden op deze pagina blijven alleen lokaal in je browser bewaard.